5 marca specustawa dotycząca szczególnego wsparcia uchodźców z Ukrainy wygasła. Przeczytajcie, jak zmieniają się najważniejsze przepisy

5 marca specustawa dotycząca szczególnego wsparcia uchodźców z Ukrainy wygasła. Przeczytajcie, jak zmieniają się najważniejsze przepisy (niektóre dotyczą osób również bez ukraińskiego obywatelstwa):

Zmiany dotyczące obywateli Ukrainy

Ustawa przedłuża legalność pobytu osób objętych ochroną czasową do 4 marca 2027.

Obywatele Ukrainy, którzy znajdują się w Polsce na podstawie dokumentów:
– wiza krajowa,
– zezwolenie na pobyt czasowy,
– karta pobytu,
– polski dokument tożsamości cudzoziemca
– dokument „zgoda na pobyt tolerowany”
– uprawnienia wynikające z ruchu bezwizowego,
których termin upłynął po 24.02.2022 – ważność waszych dokumentów i tym samym legalny pobyt zostaje przedłużony do 4 marca 2027.

UWAGA – “Przedłużone” dokumenty nie uprawniają do przekroczenia granicy!

Po wygaśnięciu ochrony tymczasowej w Polsce osoba będzie miała 30 dni na opuszczenie kraju lub zalegalizowanie swojego pobytu na innej podstawie – na przykład pracy, nauki lub łączenie rodziny. 

Po przekroczeniu granicy z Polską masz 30 dni na złożenie wniosku o numer PESEL UKR w urzędzie gminy (jeśli nie masz nadanego statusu UKR).

  1. Konieczność aktualizowania danych do 31 sierpnia 2026: Z kolei osoby, które uzyskały PESEL ze statusem UKR bez okazania paszportu lub innego dokumentu tożsamości ze zdjęciem, albo uzyskały nowy paszport muszą zaktualizować swoje dane w urzędzie gminy do 31 sierpnia 2026 r. Brak aktualizacji skutkować będzie utratą ochrony czasowej od 1 września 2026 r i zmianą statusu na „NUE”, a tym samym – utratą prawa pobytu.
  2. Przy złożeniu wniosku o PESEL UKR pobierane będą odciski linii papilarnych u dzieci powyżej 6 r. życia. Jeżeli wcześniej przy otrzymaniu UKR dziecko nie składało odcisków, po ukończeniu 6 lat trzeba aktualizować dane (odciski).

Po anulowaniu można ponownie złożyć wniosek do urzędu gminy o nadanie numeru PESEL UKR jeżeli osoba kwalifikuje się według ustawy.

Utrzymane zostaną m.in. zasady funkcjonowania dokumentu diia.pl (elektorniczny dokument, potwierdzający status UKR, służący do przekroczenia granicy)

Zasady wygaszenia statusu ochrony czasowej

 Ochrona czasowa wygasa, w przypadku gdy:

1) cudzoziemiec nie złożył wniosku, o którym mowa w art. 110a ust. 1, w terminie określonym w art. 110a ust. 2; (w ciągu 30 dni do urzędu gminy)

2) cudzoziemiec opuścił terytorium Polskę na okres powyżej 30 dni;

3) cudzoziemiec złożył w dowolnym organie gminy pisemne zawiadomienie o zrzeczeniu się prawa do korzystania z ochrony czasowej na terytorium Polski;

4) cudzoziemcowi udzielono inny status ochronny lub zezwolenie na pobyt czasowy/stały/długoterminowego rezydenta UE, obywatelstwo polskie lub jednego z krajów UE. 

! Dobra wiadomość:

Osoba, która posiadała UKR, złożyła wniosek o ochronę międzynarodową, ale jej nie dostała, będzie mogła ponownie korzystać ze statusu UKR, nie wyjeżdżając z Polski.

CUKR

Obywatele Ukrainy posiadający status UKR będą mogli ubiegać się o wydanie karty pobytu CUKR pod warunkiem spełnienia określonych przesłanek:

  • posiadanie statusu UKR w dniu 4 czerwca 2025 r.,
  • aktualny status UKR w dniu złożenia wniosku,
  • nieprzerwane posiadanie statusu UKR przez co najmniej 365 dni.

Karta ta ma być wydawana na okres trzech lat i ma przyznawać dostęp do rynku pracy.Nie ma jeszcze możliwości składania wniosków. Informacje dotyczące CUKR  będziemy publikować niezwłocznie, gdy tylko dostaniemy je z Urzędu ds. Cudzoziemców (który zapowiada, że nastąpi to niedługo).

Praca 

Obywatele Ukrainy objęci ochroną czasową (posiadający PESEL ze statusem UKR) nadal będą mogli pracować na podstawie powiadomień o powierzeniu wykonywania pracy obywatelowi Ukrainy. 

Obywatele Ukrainy przebywający na terytorium Polski legalnie,  nieposiadający statusu UKR będą mogli wykonywać pracę na dotychczasowych zasadach do dnia 4 marca 2029 r. 

Prowadzenie działalności gospodarczej:

Osoby, które posiadają status ochrony czasowej UKR w Polsce, będą nadal mogły zakładać nowe jednoosobowe działalności gospodarcze i prowadzić je na takich samych zasadach jak obywatele RP.

Osoby bez UKR będą mogły kontynuować prowadzenie działalności założonej i prowadzonej  przed 5 marca 2026 r., ale po tym terminie nie będą mogły rejestrować nowych JDG, chyba że będzie je do tego uprawniać podstawa pobytowa.

Usługi publiczne i wsparcie socjalne

  • Zmiana zasad zakwaterowania: Nowy system przewiduje prawo do krótkoterminowego pobytu kryzysowego (do 60 dni w okresie maks. 12 miesięcy od wybuchu wojny). Prawo do długoterminowego zakwaterowania zostanie ograniczone tylko dla osób z grup szczególnie wrażliwych (osoby z niepełnosprawnościami (dla dorosłych stopień umiarkowany i znaczny), emeryci 60+/65+ bez polskiej emerytury, kobiety w ciąży i matki wychowujące dziecko do 12 miesiąca życia, osoby przebywające pod opieką instytucjonalną za granicą, a także osoby po hospitalizacji).
  • Tylko do 30 czerwca 2026 r. w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania będą mogły pozostać również osoby z tych grup, które utracą status wrażliwych, w szczególności pełnoletni uczniowie szkół lub tymczasowi opiekunowie.
  • Dostęp do świadczeń zdrowotnych NFZ zostaje utrzymany dla dzieci, kobiet w ciąży i okresie połogu, ofiar przemocy (tortur lub gwałtu), osób z grup wrażliwych zamieszkujących w OZZ oraz w nagłych wypadkach (zagrożenia życia i zdrowia). Dostęp do bezpłatnej pomocy medycznej dla osób nieubezpieczonych będzie znacznie ograniczony.
  • Pomoc społeczna. Dostęp do pomocy społecznej również zostanie ograniczony i będzie odpowiadał rodzajom wsparcia udzielanego cudzoziemcom przebywającym w Polsce z powodów humanitarnych lub na podstawie zezwolenia na pobyt tolerowany – w szczególności prawo do schronienia, wyżywienia, niezbędnej odzieży i zasiłku celowego.  
  • Popularne świadczenie 800+ przysługiwać będzie tylko tym dzieciom, których przynajmniej jeden rodzic pozostaje aktywny zawodowo, z wyjątkiem rodzica, który ma pod opieką dziecko o polskim obywatelstwie lub dziecko z niepełnosprawnością – więcej przeczytacie na naszej stronie.
  • Edukacja: Dodatkowe lekcje języka polskiego i oddziały przygotowawcze będą funkcjonować do czerwca 2026, po czym nastąpi pełne przejście na ogólne zasady edukacji (gdzie systemowo uwzględnione są szczególne potrzeby uczniów cudzoziemskich, więc szkoły wciąż będą miały możliwość organizowania klasy przygotowawczych czy dodatkowych lekcji polskiego. Przypominamy również o włączeniu funkcji asystentki międzykulturowej do polskiego systemu edukacji)

Zmiany dotyczące cudzoziemców (nie tylko z Ukrainy) 

  • Urzędy wojewódzkie – wydziały ds. cudzoziemców niestety znów wydłużają zawieszenie biegu terminów na załatwienia spraw pobytowych – aż do 4 marca 2027 r
  • W przypadku odmownej decyzji czy umorzenia postępowania nie będzie możliwości zwrotu opłaty skarbowej (za postępowanie w sprawie udzielenia: pobytu czasowego, pobytu stałego, pobytu rezydenta długoterminowego UE).

Zawieszenie prawa do azylu może być wydłużane jeszcze swobodniej – wcześniej zapis brzmiał “może zostać wprowadzone na okres nie dłuższy niż 60 dni”  – teraz to już 120 dni. Warto zauważyć, że ten przepis miał być stosowany w wyjątkowych sytuacjach, a jest mechanicznie “przepychany” już blisko  roku.

Wygaszone uprawnienia obywateli Ukrainy:

– nie  już  możliwości ma uzyskania tzw. “karty ulgowej”. 

– Jeśli miałeś/aś decyzje o nakazie opuszczenia kraju / dobrowolnym powrocie – nowa ustawa  nie przedłuża prawa do legalnego pobytu.

– Straż Graniczna ma teraz dużo szersze uprawnienia i swobodę wydawania zobowiązań do powrotu dla osób z Ukrainy.

pełna treść ustawy:

https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20260000203/O/D20260203.pdf