Z dniem 1 lipca 2026 roku weszły w życie kluczowe przepisy tzw. ustawy wygaszającej (Ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy). Skończył się okres przejściowy, co oznacza duże zmiany w zasadach funkcjonowania i dostępności Ośrodków Zbiorowego Zakwaterowania.

Oto najważniejsze informacje:

Czy ośrodki zbiorowego zakwaterowania znikają?

Nie. Ośrodki nadal działają, jednak państwo radykalnie ograniczyło i zawęziło katalog osób, które mogą w nich przebywać bezpłatnie. Nadzór nad systemem i ośrodkami przejęło Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS).

Kto może zostać w ośrodku bezpłatnie?

Prawo do darmowego zakwaterowania przysługuje już wyłącznie ściśle określonym grupom szczególnie wrażliwym. Są to:

  • kobiety w ciąży oraz osoby wychowujące dziecko do 12. miesiąca życia wraz z tym dzieckiem, na podstawie przedstawionych dokumentów;
  • osoby z niepełnosprawnościami (wymagane jest posiadanie polskiego orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności umiarkowanym lub znacznym, lub orzeczenie równoważne) lub opiekunowie takich osób, nie pobierający świadczenia pielęgnacyjnego;
  • emeryci i seniorzy (kobiety 60+, mężczyźni 65+), którzy nie pobierają polskiej emerytury, nie pracują oraz nie posiadają bliskich krewnych w Polsce (pełnoletnich zstępnych, którzy podlegają obowiązkowi alimentacyjnemu);
  • osoby z zagranicznej instytucjonalnej pieczy zastępczej;
  • osoby bezpośrednio po hospitalizacji finansowanej przez Narodowy Fundusz Zdrowia, trwającej przynajmniej 7 dni, nie dłużej niż do ustania przyczyny będącej powodem hospitalizacji.

Kto traci prawo do bezpłatnego pobytu?

Zgodnie z nowymi przepisami, z darmowych miejsc nie mogą już korzystać m.in.:

  • osoby samotnie wychowujące troje lub więcej dzieci (jeśli dzieci ukończyły 7. rok życia);
  • kobiety z dziećmi powyżej 1. roku życia (które nie spełniają innych kryteriów grupy wrażliwej);
  • seniorzy, którzy pracują (nawet na część etatu czy kilka godzin tygodniowo; nawet, jeśli ich wynagrodzenie jest bardzo niskie) lub w Polsce posiadają krewnych, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, nawet jeżeli ci krewni nie są w stanie utrzymywać seniorów;
  • pełnoletni uczniowie szkół ponadpodstawowych (z końcem roku szkolnego, w którym ukończyli 20. rok życia);
  • opiekunowie tymczasowi dzieci, których rodzice nie są obecni na terytorium RP;
  • osoby małoletnie w pieczy zastępczej lub osoby małoletnie, na które nie jest pobierane świadczenie wychowawcze.

Na jakich warunkach można zostać, jeśli nie spełnia się kryteriów?

Osoby, które nie kwalifikują się do grupy wrażliwej, a chcą lub muszą pozostać w ośrodku, muszą samodzielnie pokrywać koszty swojego zakwaterowania i wyżywienia na zasadach komercyjnych/współdzielenia kosztów określonych przez dany ośrodek. W przeciwnym razie są zobowiązane do usamodzielnienia się i opuszczenia placówki.

Warto wiedzieć: Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacje pozarządowe apelują do rządu o monitorowanie sytuacji i wprowadzenie korekt, wskazując na ryzyko trudności bytowych uchodźców. Resort pracy zapowiedział weryfikację i ewentualne działania osłonowe dla osób w najtrudniejszej sytuacji. Wiceministra MRPIPS Katarzyna Nowakowska pokierowała pismo z rekomendacjami do wojewodów dotyczące zarządzania OZZ.

Masz pytania dotyczące swojej sytuacji? Skontaktuj się bezpośrednio z kierownictwem swojego ośrodka lub lokalnym punktem pomocy społecznej (OPS/MOPR).