Pierwsze spotkanie grupy roboczej poświęconej narracji wokół migracji, dezinformacji i radykalizacji
15 lipca 2026, Centrum Wielokulturowe w Warszawie

Jak rozmawiać o migracji w czasie narastającej polaryzacji? Jak przeciwdziałać dezinformacji i wzmacniać głos osób i organizacji, które nie chcą zgodzić się na język nienawiści? To pytania, wokół których koncentrowało się pierwsze spotkanie grupy roboczej zorganizowanej przez Polskie Forum Migracyjne.

Rozmowa rozpoczęła się od diagnozy obecnej sytuacji. Uczestniczki (z Fundacji PFM oraz z agencji 24/7 Communication / Ruch samorządowy Tak dla Polski) zwróciły uwagę, że temat migracji będzie jednym z ważnych wątków nadchodzącej kampanii wyborczej. Jednocześnie obserwujemy rosnącą skalę dezinformacji oraz coraz częstsze akty przemocy wobec osób z doświadczeniem migracji w przestrzeni publicznej.

Z drugiej strony widać pewne działania instytucji publicznych na rzecz przeciwdziałania dezinformacji oraz rosnący społeczny sprzeciw wobec radykalizacji i normalizacji mowy nienawiści. Gesty solidarności dodają pewnej otuchy i napawają nadzieją.

Uczestniczki spotkania dzielą przekonanie, że większość społeczeństwa nie identyfikuje się z radykalnymi postawami. To właśnie osoby znajdujące się w „środku” debaty publicznej potrzebują dziś wsparcia, rzetelnej wiedzy oraz przestrzeni do wyrażenia sprzeciwu wobec przemocy i podziałów. Uczestniczki podkreślały potrzebę budowania pozytywnej kontrnarracji oraz tworzenia platform współpracy dla środowisk, które chcą działać na rzecz spójności społecznej i wzmacniania wspólnotowości.

Ważnym wątkiem spotkania była rola biznesu. Coraz więcej przedsiębiorstw dostrzega, że powodzenie procesów rekrutacji i integracji pracowników z doświadczeniem migracji zależy nie tylko od przepisów, ale także od społecznych postaw i atmosfery. Rozwijają się inicjatywy angażujące firmy w działania na rzecz praw człowieka i integracji, a jednocześnie widoczna jest potrzeba praktycznego wsparcia pracodawców w budowaniu dobrych relacji międzykulturowych w miejscu pracy. 

Podczas spotkania pojawiło się kilka pomysłów i inicjatyw.

  • Wspólna narracja oraz skoordynowane działania komunikacyjne organizacji społecznych, samorządów i biznesu mogą skuteczniej odpowiadać na dezinformację niż rozproszone inicjatywy pojedynczych organizacji.
  • Okres wyborczy może stać się okazją do przekazywania rzetelnej wiedzy o migracji poprzez briefingi, materiały informacyjne czy spotkania z ekspertami dla polityków i osób uczestniczących w debacie publicznej. Dyskutowano również o organizacji wydarzeń poświęconych dezinformacji i radykalizacji we współpracy z partnerami zajmującymi się bezpieczeństwem informacyjnym oraz fact-checkingiem.

Bardzo ciekawa była historia przeciwdziałania radykalizacji w Irlandii Północnej prrzedstawiona podczas spotkania. Znaczenie miały tam zwłaszcza systemowe działania wspierające dzieci i młodzież po doświadczeniach przemocy, rola szkół w budowaniu poczucia bezpieczeństwa oraz znaczenie codziennych kontaktów międzyludzkich w przełamywaniu uprzedzeń. Ważne i skuteczne jest tworzenie przestrzeni, w których osoby z różnych środowisk mogą współpracować i budować relacje – zarówno w miejscu pracy, jak i w lokalnych społecznościach. Przekonująca kontrnarracja nie opiera się wyłącznie na kampaniach informacyjnych, ale przede wszystkim na realnych doświadczeniach współpracy, wzajemnej pomocy i codziennej życzliwości.

Spotkanie było pierwszym krokiem w kierunku budowania szerszej koalicji podmiotów, które chcą wspólnie przeciwdziałać dezinformacji i radykalizacji oraz prowadzić odpowiedzialną, rzetelną rozmowę o migracji. 

Drugie spotkanie grupy roboczej poświęconej narracji wokół migracji, dezinformacji i radykalizacji
21 lipca 2026, Centrum Wielokulturowe w Warszawie

Uczestnicy: Katarzyna Sawko, Karolina Kotowska, Witold Klaus (Instytut Nauk Politycznych PAN), Urszula Karaś, Zofia Włodarczyk (Fundacja More in Common)

Jak rozmawiać o migracji tak, żeby mieć wpływ na opinię publiczną? Jak wspierać osoby decyzyjne, media, samorządy i inne instytucje w prowadzeniu odpowiedzialnej debaty? To główne pytania, wokół których koncentrowało się drugie spotkanie grupy roboczej poświęconej narracji wokół migracji, dezinformacji i radykalizacji.

Jednym z głównych tematów rozmowy były sposoby docierania z rzetelną wiedzą o migracjach do osób zaangażowanych w debatę publiczną. Dyskutowaliśmy o potrzebie przygotowania krótkich, praktycznych materiałów zawierających najważniejsze informacje i dane, podstawową wiedzę o migracjach oraz rekomendacje dotyczące odpowiedzialnego komunikowania tego tematu. Skuteczne działania wymagają nie tylko dostarczania informacji, ale również budowania długofalowych relacji z konkretnymi grupami odbiorców.

W planowaniu odpowiedzialnej narracji opartej na rzetelnej wiedzy i dostosowanej do potrzeb różnych grup odbiorców bardzo duże znaczenie mają badania, które prowadzą zarówno Fundacja More in Common jak i Witold Klaus z PAN. Rozmawialiśmy o tym, jak dostosowywać język i przekaz do różnych grup odbiorców oraz jak wykorzystywać istniejące dane i raporty do tworzenia praktycznych narzędzi dla osób pracujących z tematem migracji.

Podczas spotkania omówiliśmy też aktualną atmosferę debaty publicznej.  Migracja pozostaje ważnym tematem społecznym, a wiele osób oczekuje od instytucji publicznych odpowiedzialnego zarządzania tym obszarem (potrzeba bardziej kontroli niż ograniczenia migracji). Jednocześnie widoczna jest potrzeba wzmacniania komunikacji opartej na faktach oraz przeciwdziałania uproszczonym i polaryzującym przekazom.

W dyskusji o migracji bardzo duże znaczenie mają też bezpieczeństwo, przemoc i wykluczenie. Aktualnie najbardziej paląca wydaje się konieczność tworzenia działań, które pozwalają reagować na przemoc wobec osób z doświadczeniem migracji oraz wzmacnianie społecznej odporności na mowę nienawiści. Wśród możliwych kierunków działań pojawiły się kampanie społeczne, materiały edukacyjne oraz inicjatywy skierowane do lokalnych społeczności.

Miasta i regiony odgrywają kluczową rolę w procesach integracji oraz w budowaniu codziennych relacji sąsiedzkich. Pojawił się pomysł przygotowania materiałów wspierających samorządy oraz rozwijania współpracy między miastami, instytucjami publicznymi i organizacjami społecznymi.

Kolejnym tematem była rola mediów w kształtowaniu debaty o migracji. Rozważaliśmy możliwość  stworzenia praktycznych narzędzi dla dziennikarzy, takich jak rekomendacje językowe, słowniczek pojęć czy wskazówki dotyczące unikania niezamierzonego wzmacniania stereotypów. Zwrócono uwagę, że odpowiedzialne informowanie wymaga zarówno dostępu do rzetelnych danych, jak i przestrzeni do rozmowy między ekspertami a osobami zajmującymi się tematyką migracji, zwłaszcza samymi migrantami i migrantkami.

Rozmowa objęła także potencjał współpracy z biznesem. Pracodawcy coraz częściej mierzą się z wyzwaniami związanymi z zatrudnianiem i integracją pracowników z doświadczeniem migracji, dlatego potrzebują narzędzi wspierających komunikację wewnętrzną oraz budowanie dobrych relacji w miejscu pracy. Firmy mogą być ważnym partnerem w tworzeniu pozytywnych przykładów integracji i współpracy.

Wśród pomysłów na dalsze działania znalazły się m.in.:

  • przygotowanie kompendium wiedzy o migracji dla osób zaangażowanych w debatę publiczną,
  • stworzenie materiałów dla mediów dotyczących odpowiedzialnego języka,
  • rozwój współpracy z samorządami i instytucjami publicznymi,
  • przygotowanie przykładów dobrych praktyk integracji na poziomie lokalnym,
  • kampanie społeczne dotyczące reagowania na przemoc i wykluczenie,
  • rozwijanie współpracy z biznesem oraz innymi partnerami społecznymi.

Trzecie spotkanie grupy roboczej poświęconej narracji wokół migracji, dezinformacji i radykalizacji
1 października 2026, Centrum Wielokulturowe w Warszawie

W kilka dni po tragicznych wydarzeniach w Jarosławiu spotkaliśmy się kolejny raz w pozarządowym gronie, aby wspólnie planować, jak przeciwdziałać dezinformacji, przede wszystkim w kontekście zbliżających się wyborów parlamentarnych.

Razem z organizacjami Demagog, Folkowisko, More in Common i Ukraińskim Domem analizowaliśmy reakcje i wypowiedzi autorytetów różnych środowisk na tragedię w Jarosławiu, a także nowe kroki rządu w sprawie dezinformacji. W Ministerstwie Cyfryzacji powstało bowiem nowe ciało: Centrum Walki z Dezinformacją. 

Marcin Piotrowski z Folkowiska podzielił się wiedzą o tym, co dzieje się w regionie – a atmosfera była naprawdę gęsta. Rozmawialiśmy o kazaniu rannego księdza Adriana, które odbiło się w Polsce szerokim echem i o tym, jak wielki wpływ i moc ma nadal w Polsce Kościół, a jak rzadko z tego autorytetu korzysta w sprawach migracyjnych.

Brutalnemu morderstwu księdza w Klasztorze Sióstr Benedyktynek w Jarosławiu towarzyszyła potężna fala antyukraińskiego hejtu. W mediach społecznościowych lała się na tyle silna nienawiść, że osoby z Ukrainy dosłownie wycofały się na jakiś czas z życia społecznego. Ludzie obawiali się wychodzić z domu, posyłać dzieci do szkół, chodzić do pracy.

Homilia księdza Adriana, a także postawa lokalnych władz w Jarosławiu, które zdecydowały o formule marszu milczenia: bez krzyków i oskarżeń, w ciszy. Postawa samorządu i Kościoła w tej sytuacji realnie stonowała nastroje, dała czas na ostudzenie pierwszych emocji, gdy o przestępstwie mało jeszcze było wiadomo.

Środowiska narodowe planują „marsz krzyku” – obserwujemy te działania – póki co nawet mocno antymigranckie ugrupowania polityczne ważyły w tej sytuacji słowa. Sytuacja pokazała z jednej strony, że postawa autorytetów, szczególnie lokalnych, jest kluczowa dla sąsiedzkich polsko-ukraińskich relacji w trudnych sytuacjach. Z drugiej: politycy zdaje się zrozumieli, że ich słowa mają znaczenie, przeradzają się w czyny, w Jarosławiu od eksplozji nienawiści byliśmy o krok.

Interesujące obserwacje nasuwają się po odbiorze homilii księdza Adriana: jego słowa były często przytaczane w środowiskach lewicujących, nie odbiły się echem na prawicy, w kręgach katolickich. Ciekawe, że słowa rannego księdza, wzywającego do przebaczenia i modlitwy z sińcami na twarzy, w bandażach, przemawiały także do odbiorców niewierzących. Kościół kolejny raz (podobnie jak na początku kryzysu wokół granicy polsko-białoruskiej) jest identyfikowany jako ważny autorytet, do którego oczekiwania mają osoby niewierzące, ale identyfikujące hierarchów ze środowiskiem upominającym się po prostu o człowieka, miłosierdzie, ludzką godność.

W miarę, jak zbliżamy się do końca roku, nadchodzi czas kampanii przed wyborami parlamentarnymi zaplanowanymi na jesień 2027 roku. W środowisku organizacji dbających o prawa człowieka, prawa migrantów, praworządność nie ma zgody na brutalną walkę polityczną toczoną wszelkimi metodami. Nie chcemy kampanii prowadzonej „po trupach”. Przygotowujemy się na ten wymagający czas. Chcemy prowadzić rzetelną komunikację i edukację o migracji opartą na faktach.

Migranci stanowią w Polsce dużą społeczność – to około 7 procent mieszkańców Polski. Walka polityczna nie może odbywać się kosztem ludzi oraz kosztem nas wszystkich jako wspólnoty. Będziemy domagać się od wszystkich uczestników kampanii wyborczej cywilizowanej walki, bez hejtu, bez instrumentalizacji migracji, z odpowiedzialnością za własne słowa.

Władze państwa często mówią o tym, że jesteśmy poddawani wojnie hybrydowej, a dezinformacja jest jej ważnym elementem. Jest wiedzą publiczną, że sprawcą dużej skali dezinformacji jest Rosja.

Jednocześnie brak spójnego, rządowo-samorządowo-pozarządowego wysiłku, aby z tym zagrożeniem się mierzyć wspólnie. Świeżo powołane Centrum Walki z Dezinformacją ma właśnie koordynować różne działania rządowe, środowisku pozarządowemu przydałoby się jednak więcej wiedzy: co planuje państwo, jak podzielone są kompetencje, które narzędzia chroniące przed dezinformacją faktycznie działają, a które nie (póki co, feedback od instytucji odpowiedzialnych za kasowanie naruszających treści jest bardzo skąpy i nie pozwala na wyciąganie wniosków o skuteczności).

Przydałaby się też lepsza współpraca w ramach samej pozarządówki: wiele jest inicjatyw, warto byłoby uwspólnić wiedzę, kto co robi i wprowadzić w te działania więcej synergii. Ważną inicjatywę wspierającą inne organizacje prowadzi Demagog: „Razem przeciw dezinformacji” pomaga NGO identyfikować i zgłaszać dezinformację.

Sporą rolę w sianiu zamętu i dezinformacji mają też niestety politycy. Czas przedwyborczy z reguły sprzyja nasileniu się „fake newsów”, manipulacji, straszenia migracją, generowaniu sfabrykowanych treści, które mają tej czy innej partii przynieść dodatkowe procenty w sondażach czy wynikach. W tej sprawie też, jako organizacje pozarządowe, mamy propozycje i oczekiwania.

Całkiem niedawno parlament Walii wprowadził przepis, który za kłamstwo pozbawia posłów mandatu. We Włoszech zdecydowano, że w kampanii przedwyborczej partie nie korzystają ze sztucznej inteligencji. Polska może iść w tym kierunku. Nawet kibice – dowiadujemy się od Demagoga – zawierają „pakty antysprzętowe”, gdy walczą ze sobą, aby brutalnej walce nadać jednak jakieś ramy. Polscy politycy powinni przemyśleć sposoby walki politycznej, żebyśmy my wszyscy, jako społeczność, nie wychodzili z kampanii wyborczych poranieni.

Czwarte spotkanie grupy roboczej poświęconej narracji wokół migracji, dezinformacji i radykalizacji
21 października 2026, Centrum Wielokulturowe w Warszawie

(obecni na spotkaniu: Marcin Kostecki, Demagog, Zosia Włodarczyk More in Common, Oleksandr Pestrykov, Ukraiński Dom, Kasia Dziąg NASK, Maciek Mandelt Nomada, PFM: Karo Koto, Agnieszka Kosowicz)

W coraz większym gronie ekspertów rozmawiamy intensywnie na temat dezinformacji w kontekście zbliżającej się kampanii wyborczej. Szukamy przykładów i inspiracji – jak uregulować ten temat? Jakie oczekiwania wobec państwa, wobec polityków możemy realnie formułować?

Osoby mają w tej sprawie różne opinie. Jedni sądzą, że czeka nas, potocznie mówiąc, “rzeź”. Drudzy sądzą, że jednak da się ucywilizować zbliżający się rok i postawić tamę brutalnej walce politycznej manipulującej emocjami wyborców, ale też podsuwającej głosującym niezgodne z prawdą treści.

Zaczęliśmy oczywiście od zapytania o zdanie samej sztucznej inteligencji 😉 Odpowiedziała nam tak:

“Wiele krajów i regionów wprowadziło przepisy lub ograniczenia dotyczące sztucznej inteligencji (AI) w kampaniach wyborczych:

  • Indonezja: Trybunał Konstytucyjny wprowadził całkowity zakaz używania sztucznej inteligencji w kampaniach politycznych (jeden z bardziej restrykcyjnych środków w regionie).
  • Filipiny: Komisja Wyborcza wydała rezolucję (nr 11064), która wymaga jawnego ujawniania (disclosowania) faktu korzystania z AI w materiałach kampanijnych.
  • Łotwa: W maju 2024 r. przyjęto nowelizację kodeksu karnego zakazującą używania deepfake’ów do wpływania na wybory, a w październiku 2024 r. wprowadzono obowiązek oznaczania treści generowanych przez AI w prawie o kampaniach przedwyborczych.
  • Zjednoczone Emiraty Arabskie (ZEW): Wprowadziły pierwszą politykę dotyczącą narodowych wyborów, wymagającą od kandydatów rejestrowania i ujawniania narzędzi AI używanych w kampaniach.
  • Brazylia: Wprowadziła wymagania dotyczące ujawniania użycia sztucznej inteligencji oraz regulacje przeciwko deepfake’om w wyborach.
  • Stany Zjednoczone: Różne stany (np. Kalifornia i Oregon) przyjęły własne przepisy nakazujące ujawnianie lub ograniczające deepfake’i w kampaniach politycznych.
  • Unia Europejska: Ogólne ramy prawne, takie jak unijny akt w sprawie sztucznej inteligencji (AI Act) oraz Digital Services Act (DSA), nakładają na platformy i podmioty polityczne obowiązki związane z przejrzystością treści oraz walką z dezinformacją”.

Poszukiwania wiedzy o regulacjach utrudniających użycie dezinformacji w kampanii przyniosły nam też wiedzę o regulacjach w Walii (kłamstwo w kampanii wyborczej wiąże się z odpowiedzialnością karną – przepisy w tej sprawie przyjęto w 2026 roku, wejdą w pełni w życie w 2030), a także Włoszech (zakaz korzystania z AI w kampaniach). 

Z naszej eksperckiej rozmowy wynika, że największe zagrożenie to generatywna sztuczna inteligencja, przede wszystkim tworzenie obrazów, i treści typu deep fake. Przykład Rumunii pokazuje, że ryzyko manipulacji przedwyborczej przy użyciu AI jest ogromne, w tym kraju doprowadziło aż do powtórki wyborów.

Fałszywe, stworzone przez komputer ilustracje i treści wpływają na emocje, poziom wiedzy i nasze przekonania. Sieją zamęt, skutecznie generują ludzkie lęki i przekładają się na decyzje wyborcze – wygra wybory ten, kto nas lepiej zrobi w balona. 

Nie jest obecnie realne oczekiwanie od polityków rezygnacji z AI całkowicie – wiele osób używa tego narzędzia praktycznie codziennie, choćby redagując swoje posty w mediach społecznościowych, albo tłumacząc treści na języki obce. 

Myśląc o przyszłorocznej kampanii warto byłoby zabronić jednak tego, co jest bardzo, w oczywisty sposób szkodliwe: zdobywanie sympatii wyborców przy pomocy nieprawdy. Przykłady z innych państw pokazują, że to jest możliwe – ograniczyć skalę dezinformacji i manipulacji opinią publiczną przed wyborami. Jest też zupełnie wyobrażalne zobowiązanie sztabów wyborczych i kandydatów do informowania odbiorców, gdy korzystają w kampanii z narzędzi sztucznej inteligencji. O to będziemy zabiegać. Specjaliści wskazują, że AI w wyborach psuje demokrację. Chcielibyśmy, żeby to się Polsce nie przydarzyło.

Piąte spotkanie grupy roboczej poświęconej narracji wokół migracji, dezinformacji i radykalizacji
4 listopada 2026, Centrum Wielokulturowe w Warszawie

W spotkaniu uczestniczyły / uczestniczyli: Anna Mierzyńska / niezależna dziennikarka, Aleksandr Pestrykov (na miejscu) / Ukraiński Dom, Monika Mazur-Rafał / Humanity in Action Polska, Piotr Pacewicz / oko.press, Aleksandra Michałowska / NASK, Aleksandra Gosk / Rada miasta Sopot, Maciek Mandelt / Nomada

 

Wymieniliśmy się wiedzą i uzupełniliśmy o konkrety, m.in linki do aktualnych, ważnych raportów:

– NASK: Reakcja platform społecznościowych na zgłoszenia Ośrodka Analizy Dezinformacji (OAD NASK) w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca 2026 roku.

https://www.nask.pl/magazyn/reakcja-platform-spolecznosciowych-na-zgloszenia-w-i-polroczu-2026-roku

– raport digital poland “dezinformacja oczami Polaków 2026”

https://digitalpoland.org/publikacje/pobierz?id=c60e63e1-722f-4ed6-9581-c1c49bc6339b

Aleksandra Michałowska z NASK pokazała nam, jak działa przykładowa dezinformacja na trzech konkretnych przykładach:

  1. fala uchodźców z Ukrainy czeka na wjazd do Polski (X 2026). Do stworzenia tego fake newsa użyto sztucznej inteligencji bez oznaczania. Narracja łączyła emocje z fałszywymi informacjami i zawierała m.in. wątek ekonomiczny (rzekome nadużywanie polskiego systemu wsparcia socjalnego), społeczny i zagrożenia tożsamościowego. 
  2. Wokół paktu migracyjnego narosło bardzo wiele dezinformacji, która polegała głównie na tym, że migranci byli przedstawiani jako zagrożenie, a mechnizmy związane z paktem były przedatwiane w sposób zakłamany. 
  3. Dyskurs na temat migracji jest przykładem manipulacji językiem – dyskredytującym, dehumanizującym, ironicznym, pogardliwym. Nie zawsze jest to mowa nienawiści, ale tworzenie rodzaju społeczności budowanej wokół wrogości, poczucia wyższości, nienawiści. Co ciekawe, bardzo często antymigranckie narracje splatają się z mizoginistycznymi. 

Kilka innych refleksji uczestniczek i uczestników spotkania:

  • to będzie bardzo trudny rok, nie ma teraz żadnych skutecznych metod przeciwdziałania skutkom dezinformacji
  • im większe emocje – tym większe zagrożenie zalaniem falą dezinformacji
  • nie mamy narzędzi wykonawczych do szybkiego reagowania na dezinformację z poziomu rządowego / systemowego / centralnego. np NASK jest tylko do monitoringu. Jest to poważny problem. 
  • kolejny czynnik ryzyka – powszechność AI, nieregulowana w żaden sposób
  • wciąż można wprowadzić zmiany do kodeksu wyborczego. Zakaz użycia AI w kampanii byłby pożądany. PKW powinna wydać wytyczne dotyczące korzystania z AI.

Spotkanie zamknęliśmy szeregiem wewnętrznych zadań i zobowiązań i planami na działania, o których mamy nadzieję będziemy mogli wkrótce mówić publicznie.

 

Projekt współfinansowany ze środków Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności w ramach programu Wspieramy Ukrainę, realizowanego przez Fundację Edukacja dla Demokracji.