Raport z konsultacji strategii ze społecznością migrancką oraz specjalistami wspierającymi osoby migranckie w polskich urzędach, instytucjach i organizacjach.
Kiedy w marcu 2026 roku Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zaprezentowało projekt Strategii Integracyjnej Polski na lata 2026–2035, zapytaliśmy o plany konsultacji dokumentu z samymi migrantami. Nie było takiego planu. Postanowiliśmy więc przeprowadzić konsultacje i zapewnić głos w dyskusji osobom, których strategia dotyczy, w duchu zasady „nic o nas bez nas”.
Niniejszy raport prezentuje głos migrantów na temat integracji. Tego, co ona oznacza w praktyce. Osoby z doświadczeniem migracji dzielą się refleksjami i rekomendacjami: co wspiera integrację, a co ją utrudnia, co pomaga przybyszom budować relacje z Polską i Polakami, jakie działania państwa wspierałyby lepiej ten proces.
Według naszej wiedzy konsultacje rządowego dokumentu strategicznego dotyczącego migracji z migrantami to działanie bez precedensu.
W sześć tygodni odbyło się 16 spotkań z osobami z doświadczeniem migracji w 6 miastach w Polsce. Wzięły w nich udział 142 osoby z 4 kontynentów, pochodzące z 14 państw. Dodatkowo przeprowadziliśmy sześć spotkań tematycznych, zapraszając polskich praktyków pracujących w urzędach i instytucjach do identyfikowania rekomendacji i wyzwań w sześciu obszarach integracji wymienionych, ale też niewymienionych w rządowym dokumencie (rynku pracy, edukacji, pomocy społecznej, zdrowia, przedsiębiorczości i mieszkalnictwa).
Rozmawialiśmy po polsku, angielsku, ukraińsku i hiszpańsku z osobami młodymi, starszymi, pracującymi, niepracującymi, zamożnymi i ledwo wiążącymi koniec z końcem. Swój czas i otwartość dały nam osoby, które mieszkają w Polsce ponad 20 lat i takie, które przyjechały w 2022 roku, a niektórzy – rok temu.
Ekspresowy proces rozmów był możliwy dzięki pasji, woli, energii wielu osób z organizacji, które włączyły się w to przedsięwzięcie. Jesteśmy Wam za to bardzo wdzięczni.
Nieocenionym dobrym duchem procesu i łącznikiem ze sztuczną inteligencją, którą wykorzystaliśmy do analizy pozyskanego ogromu informacji był Kuba Wygnański ze Stoczni. Myślenie wspólnie z Kubą samo w sobie jest przygodą. Myślenie z Kubą i AI to kolejny, niecodzienny poziom – frajda i przygoda. Myślimy dalej!
Praca pod presją czasu i ograniczonych zasobów ma swoje mankamenty. Widzimy wielki potencjał kontynuacji rozpoczętego procesu. Wśród zebranych głosów brakuje na przykład perspektywy migrantów z Białorusi, Turcji i Wietnamu.
Formuła rozmów anonimowych satysfakcjonuje nas połowicznie. Gwarancja anonimowości pozwoliła szybko zebrać grupy, zapewnić bezpieczne warunki swobodnej wypowiedzi, nagrać i przeanalizować rozmowy przy pomocy technologii. Jednocześnie brak nam w tym materiale konkretnych osób, z twarzą, historią, którą każda osoba ma przecież indywidualną, unikalną. Anonimowość trochę nam ciąży.
I wreszcie – choć ten raport jest nie o tym – brak nam głosu Polek i Polaków. Usłyszeliśmy, co doskwiera osobom migranckim. Chcemy usłyszeć, co doskwiera Polkom i Polakom – nie ekspertom, nie działaczom (w tematycznych rozmowach ekspertki i eksperci aktywnie dzielili się swoją perspektywą, za co serdecznie dziękujemy), również nie politykom i nie internetowym hejterom, ale zwykłym ludziom. Będziemy tego głosu szukać.
Serdecznie dziękujemy Funduszowi Obywatelskiemu im. Ludwiki i Henryka Wujców, który sfinansował to szalone przedsięwzięcie. Osoby z doświadczeniem migracji zyskały w sprawie integracji własny głos.
Gorąco dziękujemy każdej osobie, która w ramach tego procesu podzieliła się swoją perspektywą, swoim doświadczeniem. To był zaszczyt rozmawiać z Wami, słyszeć Wasz głos.
Agnieszka Kosowicz
